Blog edukacja społeczno-przyrodnicza

 

1.Kamishibai- Czy warto stosować?

W dzisiejszych czasach nauczyciele poszukują wiele różnorodnych metod, które nie tylko przekazują wiedzę, ale także angażują uczniów do aktywności, rozwijania wyobraźni oraz do emocyjności. Jedną z tych metod jest Kamishibai, czyli japoński teatrzyk ilustracyjny. Jest to prosta, dosyć wymagająca kreatywności a jednocześnie niezwykle atrakcyjna forma przekazywania wiedzy poprzez opowiadanie. Ta metoda jest idealna dla wszystkich odbiorców, rozpoczynając od najmłodszych aż do starszych odbiorców.

Słowo kamishibai pochodzi z języka japońskiego. ,,kami" oznacza papier a ,,shibai" oznacza teatr lub sztukę. Stąd się wzięło określenie papierowego teatru lub teatr obrazkowy. Metoda ta jest głównie używana podczas prezentowaniu bajek, baśni ale można ją pomysłowo wykorzystać na zajęciach np. na przedmiocie przyrodniczym przy temacie o układzie słonecznym. Przedstawianie tematu zajęć podczas korzystania z kamishibai polega na wsuwaniu zbioru ilustracji, ułożonych po kolei, które są umieszczane w butai- drewnianej skrzynce. Ma to działanie takie samo jak powszechne używane prezentacje w powerpoincie. Można zachęcić uczniów, słuchaczy o opowiadania historii, jednocześnie przesuwając kolejne obrazki. Dzięki temu dzieci nie tylko słuchają opowieści, ale również obserwują zmieniające się ilustracje, co wzmacnia ich koncentrację i zainteresowanie.

Stosowanie tej formy w przedszkolu oraz w klasach 1-3 przynosi wiele korzyści. Przede wszystkim rozwija kompetencje językowe. Podczas słuchania opowieści uczniowie poznają nowe słownictwo, uczą się budowania zdań oraz zrozumienia tekstu. Narracja, która jest wsparta obrazkami pomaga dzieciom łatwiej zrozumieć treść i zapamiętać wydarzenia przedstawione w historii. Kamishibai sprzyja także rozwijaniu kreatywności i wyobraźni. Dzieła przedstawione na kartach są często sugestywne, ale pozostawiają przestrzeń do interpretacji własnej. Słuchacze mają możliwość dopowiadania szczegółów historii, przewidywania ciągu dalszego wydarzenia lub stworzenia własnego zakończenia opowieści. Nauczyciel może zachęcić uczniów do samodzielnego wymyślania historii na dany temat i przygotowywania własnych ilustracji, co dodatkowo rozwija ich twórcze myślenie oraz motoryki małej. Kolejną zaletą jest rozwijanie kompetencji społecznych. Wspólne słuchanie sprzyja integracji grupy i uczy dzieci uważnego słuchania innych. Podczas pracy z kamishibai można także zorganizować zajęcia, w których dzieci wspólnie tworzą historię lub występują w roli narratorów. Dzięki temu uczą się współpracy, dzielenia pomysłami oraz występowania przed grupą. Warto podkreślić, że kamishibai ogranicza korzystanie z ekranów. Współcześnie, gdy każdy z nas spędza dużo czasu przed tabletami, komputerami ,telewizorami, to kamishibai stanowi intrygującą alternatywę. Pozwala skupić uwagę odbiorców na żywym słowie i bezpośrednim kontakcie z nauczycielem.

Według mnie, warto wprowadzić metodę kamishibai do codziennej pracy dydaktycznej jako atrakcyjne i wartościowe narzędzie wspierające rozwój uczniów .Łączy w sobie elementu teatru ,literatury oraz zabawy, dzięki czemu jest większe zainteresowanie .Dodatkowo daje nauczycielowi duże pole do popisu (potocznie pisząc) ponieważ można korzystać z gotowych historii lub stworzyć nowe, autorskie razem z dziećmi.

A wy mieliście okazję pracować z teatrem kamishibai podczas zajęć z dziećmi? Jeśli tak, to jakie były wasze doświadczenia?

2.Jak nauczać dzieci krytycznego myślenia w trakcie odkrywania przyrody?

Odkrywanie świata przyrody to nie tylko patrzenie na faunę, florę oraz zjawiska atmosferyczne, lecz także wprowadzanie dzieci w umiejętność świadomego korzystania z dostępnych informacji. W erze internetu, materiałów edukacyjnych i rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji kluczowe jest kształtowanie krytycznego myślenia już od najmłodszych lat. 

W trakcie zajęć warto namawiać dzieci do stawiania prostych, lecz niezwykle istotnych pytań: „Skąd to się wzięło? ”, „Kto to powiedział? ”, „Czy można to potwierdzić gdzie indziej? ”. Dzięki temu dziecko dowiaduje się, że nie każda informacja, która znajduje się w sieci, w filmach lub pochodzi z aplikacji, jest od razu wiarygodna. To istotna umiejętność zarówno w kontekście przyrody, jak i w obszarze społecznym. 

Ciekawym przykładem może być identyfikacja roślin lub zwierząt przy użyciu smartfona. Tego rodzaju aplikacja może stanowić pomocne wsparcie, ale nie powinna być jedynym źródłem wiedzy. Warto konfrontować jej wyniki z atlasem, książką, stroną internetową lub zdaniem nauczyciela. Podobnie można pracować ze zdjęciami zwierząt, nagraniami dźwięków ptaków czy krótkimi filmami o przyrodzie — zachęcając dzieci do zestawiania informacji i dostrzegania różnic. 

Również ważne jest nauczanie, by nie akceptować pierwszej odpowiedzi bez dalszego zastanowienia. Gdy dziecko usłyszy, że dany gatunek ptaka przylatuje do Polski na zimę lub że konkretna roślina jest spożywcza, powinno być świadome, że warto to zweryfikować w kilku źródłach. To nie brak wiary, lecz odpowiedzialne podejście do przyswajania wiedzy. 

Kształtowanie krytycznego myślenia podczas eksploracji przyrody pozwala dzieciom na stawanie się bardziej uważnymi obserwatorami. W rezultacie nie tylko nabywają wiedzę, ale również uczą się samodzielności, ostrożności oraz brania odpowiedzialności za swoje wnioski.

3.Gdyby istniały Smoki... ?

Czy przyszło wam kiedyś do głowy, że w legendach o smokach może kryć się odrobina prawdy? Po ostatnich rozważaniach doszliśmy do zaskakujących wniosków! Gdyby te mityczne stworzenia rzeczywiście zamieszkiwały Warmię i Mazury, ich siedliskiem nie byłyby mroczne lochy czy jaskinie, lecz bujne lasy i dziuple w prastarych drzewach. 

 Nasze „mazurskie smoki” nie miałyby wiele wspólnego z groźnymi potworami z krwawych opowieści. Wręcz przeciwnie, byłyby to łagodne, roślinożerne stworzenia. Księżniczki mogłyby spać spokojnie – smoki zdecydowanie bardziej od nich ceniłyby smak soczystych liści paproci! A co z mitycznym ziejącym ogniem? To w rzeczywistości kwestia prostych reakcji chemicznych. Smok byłby w stanie wytworzyć w swoim żołądku metan, a przełknięcie kilku kamieni mogłoby wywołać iskrę powstałą przy ich pocieraniu. W efekcie jego oddech zamieniałby się w płomień. Nawet rycerz w zbroi nie byłby niebezpiecznym przeciwnikiem, a raczej… „zapalniczką”, wspomagającą produkcję ognia dzięki metalowym elementom. Ten spektakularny pokaz płomieni smoki wykorzystywałyby zapewne do zdobycia uwagi i sympatii samic. 

 Dziś smoki przypominają nam głównie nazwy owadów, jak dragonfly (ważka), ale istnieje inny sposób na pielęgnowanie tej legendy – poprzez ochronę przyrody! Jak dzieci mogłyby stać się strażnikami smoków? To bardzo proste: wystarczy dbać o środowisko. Chroniąc jeziora przed zanieczyszczeniem i troszcząc się o lasy, zapewniamy idealne warunki dla wszelkich niezwykłych istot, które mogłyby tam żyć. Nie zapominajmy, że każdy uratowany kawałek przyrody daje szansę, by magia smoków przetrwała nie tylko w baśniach, ale także w naszym codziennym świecie.

4.Powitanie pierwszego dnia wiosny a topienie marzanny?

Jako studentka pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, podczas praktyk często staję przed dylematem: jak pogodzić szacunek do dawnych ludowych obyczajów z nowoczesnymi wartościami, których uczymy dzieci w ramach edukacji społeczno-przyrodniczej? Tegoroczny pierwszy dzień wiosny w przedszkolu dostarczył mi gotowej odpowiedzi i był jednym z najciekawszych doświadczeń, jakie do tej pory przeżyłam. Wszyscy znamy scenariusz: słomiana kukła, ogień lub woda i symboliczne pożegnanie zimy. Jednak w grupie, w której odbywam praktyki, nauczycielka zaproponowała coś zupełnie innego. Zamiast tradycyjnego topienia Marzanny, które z perspektywy przyrodniczej jest po prostu zaśmiecaniem rzek, zorganizowaliśmy "wiosenną przeprowadzkę". Podczas spaceru dzieci nie szukały tylko pierwszych przebiśniegów, ale uczyły się empatii wobec natury. Kiedy nadszedł moment kulminacyjny, zamiast wrzucać naszą kukłę do wody, wspólnie... schowaliśmy ją do dużego, estetycznego worka. Wyjaśnienie było genialne w swojej prostocie: „Zima nie jest zła, ona po prostu musi odpocząć, żeby ziemia mogła się zregenerować. Marzanna idzie spać, by nie brudzić domu rybkom i żabkom”.

Czego nauczyły się dzieci? (Analiza pedagogiczna)

Z mojej perspektywy i przedmiotu który realizuje na studiach- edukacji społeczno-przyrodniczej, takie podejście realizuje kilka kluczowych celów programowych:

1. Ochrona ekosystemów wodnych: Dzieci zrozumiały, że wrzucanie czegokolwiek do rzeki – nawet słomy czy papieru – ma wpływ na życie zwierząt.

2. Kształtowanie postaw obywatelskich: Uczymy maluchy, że tradycja nie jest sztywnym schematem i możemy ją modyfikować, jeśli służy to wyższemu dobru (w tym przypadku dobru planety).

3. Rozwój emocjonalny: Dla przedszkolaka „unicestwienie” kukły, którą wcześniej z zaangażowaniem dekorowało, bywa trudne. Schowanie jej do worka jako element „zasypiania” jest znacznie łagodniejszą formą narracji.

Powrót w radosnym nastroju

W drodze powrotnej do przedszkola zauważyłam coś niezwykłego. Dzieci nie czuły niedosytu. Wręcz przeciwnie – były dumne, że „uratowały” rzekę przed śmieciami. Jako studentka wyciągnęłam z tego ważną lekcję: edukacja przyrodnicza to nie tylko teoria o fotosyntezie, to przede wszystkim codzienne wybory i pokazywanie dzieciom, że człowiek jest częścią przyrody, a nie jej panem.

Ten dzień pokazał mi, że nowoczesna przedszkolanka musi być trochę innowatorką, która potrafi zdjąć z tradycji „kurz” i nadać jej nowe, wartościowe znaczenie. Marzanna w worku to nie koniec świata – to początek nowej, świadomej ery w edukacji przedszkolnej.

A jakie jest Wasze zdanie? Czy topienie Marzanny powinno zostać w podręcznikach historii, czy warto je kultywować w zmienionej formie?

5.Małe Zmiany- Wielki Wpływ

Czy trzeba robić wielkie rzeczy, aby pomóc Ziemi? Wcale nie. To właśnie drobne, codzienne decyzje mają ogromne znaczenie dla środowiska. Każdy z nas może przyczynić się do ochrony planety, zaczynając od prostych nawyków.

Jedną z najważniejszych zmian jest ograniczenie plastiku. Coraz większą rolę odgrywa tu system kaucyjny, który polega na zwracaniu plastikowych butelek i puszek do specjalnych automatów lub punktów zbiórki. W zamian otrzymujemy zwrot kaucji, czyli niewielkiej kwoty doliczanej przy zakupie napoju. Dzięki temu mniej odpadów trafia do środowiska, a więcej surowców może zostać ponownie wykorzystanych. To prosty sposób, by każdy z nas aktywnie uczestniczył w recyklingu. Kolejnym krokiem jest oszczędzanie wody i energii. Zakręcanie kranu podczas mycia zębów, krótsze prysznice czy wyłączanie światła w pustym pomieszczeniu pomagają chronić zasoby naturalne. Takie działania nie wymagają wysiłku, a w skali całego społeczeństwa przynoszą ogromne efekty. Warto również zwrócić uwagę na nasze zakupy. Kupowanie produktów lokalnych i sezonowych zmniejsza emisję związaną z transportem. Dobrze jest też unikać marnowania jedzenia – planowanie posiłków i wykorzystywanie resztek to ważne elementy ekologicznego stylu życia.Nie można zapominać o segregacji odpadów. Prawidłowe sortowanie śmieci sprawia, że wiele materiałów może zostać przetworzonych i wykorzystanych ponownie. To zmniejsza ilość odpadów trafiających na wysypiska i ogranicza zanieczyszczenie środowiska. 

Małe zmiany są dostępne dla każdego. Najważniejsze jest, aby zacząć i być konsekwentnym. Każda oddana butelka, każda oszczędzona kropla wody i każdy świadomy wybór to krok w stronę zdrowszej planety dla nas i przyszłych pokoleń.

6.Jak działa ekosystem i jakie miejsce zajmuje w nim człowiek?

Ekosystem to złożony układ zależności pomiędzy organizmami żywymi a środowiskiem, w którym żyją. Obejmuje on zarówno elementy biotyczne, takie jak rośliny, zwierzęta i mikroorganizmy, jak i abiotyczne, czyli wodę, powietrze, glebę czy światło słoneczne. Wszystkie te składniki współdziałają ze sobą, tworząc dynamiczną równowagę, która umożliwia funkcjonowanie życia na Ziemi. Każdy organizm pełni określoną rolę np. producenci (np. rośliny) wytwarzają pokarm, konsumenci go wykorzystują, a destruenci rozkładają materię organiczną, zamykając obieg składników odżywczych.

Rola człowieka w ekosystemie jest szczególna, ponieważ jako gatunek posiada on zdolność świadomego wpływania na środowisko. Z jednej strony działalność człowieka przyczynia się do rozwoju cywilizacji, ale z drugiej często prowadzi do degradacji przyrody. Wylesianie, zanieczyszczenie powietrza i wód, nadmierna eksploatacja zasobów naturalnych czy zmiany klimatyczne to tylko niektóre skutki ingerencji człowieka w ekosystemy. Jednak człowiek może również pełnić pozytywną rolę jako opiekun środowiska. Poprzez działania takie jak ochrona przyrody, recykling, ograniczanie emisji zanieczyszczeń czy edukacja ekologiczna możliwe jest zachowanie równowagi w ekosystemach. Coraz większą wagę przywiązuje się do zrównoważonego rozwoju, który zakłada korzystanie z zasobów w sposób odpowiedzialny, tak aby nie ograniczać możliwości przyszłych pokoleń.

Dodatkowym, wartościowym elementem pracy nad tematyką ekosystemów może być zadanie dla dzieci polegające na napisaniu podania o pracę do wybranego ekosystemu. Uczniowie wcielają się w rolę organizmu np. zwierzęcia, rośliny lub innego elementu przyrody i tworzą krótką formę wypowiedzi, w której przedstawiają, kim są, czym się zajmują, jakie są ich mocne strony oraz jaką pełnią rolę w danym ekosystemie. Takie ćwiczenie rozwija kreatywność oraz pozwala lepiej zrozumieć zależności występujące w przyrodzie. Moim zdaniem to zadanie ma wiele zalet z punktu widzenia edukacji. Przede wszystkim pomaga dzieciom rozwijać umiejętności językowe, ponieważ uczą się one pisać wypowiedź w określonej formie, jaką jest podanie o pracę. Dodatkowo uczniowie zaczynają lepiej rozumieć zależności w przyrodzie, zastanawiając się nad tym, jaką rolę pełni dany organizm w ekosystemie i jakie ma znaczenie dla jego funkcjonowania. Uważam też, że takie ćwiczenie rozwija empatię, ponieważ dzieci wcielają się w różne organizmy i próbują spojrzeć na świat z ich perspektywy.

Również, zadanie to dobrze łączy treści przyrodnicze z edukacją społeczną, co jest bardzo ważne szczególnie na etapie edukacji wczesnoszkolnej. Dzieci mogą zauważyć, że tak jak w społeczeństwie każdy człowiek ma swoją rolę, tak samo w ekosystemie każdy organizm jest potrzebny. Ćwiczenie to może być również dobrym punktem wyjścia do rozmowy o odpowiedzialności człowieka za środowisko oraz o tym, jak ważna jest współpraca i dbanie o wspólne dobro. Podsumowując, ekosystem to delikatna sieć powiązań, w której każdy element ma znaczenie. Człowiek, jako jego część, ponosi odpowiedzialność za stan środowiska. Od naszych codziennych wyborów zależy, czy przyczynimy się do jego ochrony, czy dalszej degradacji. Dlatego tak ważne jest budowanie świadomości ekologicznej i podejmowanie działań na rzecz naszej planety.

7.Wizyta w Papugarni w Olsztynie

Wizyta w papugarni w Olsztynie była dla mnie niezwykle ciekawym i wartościowym doświadczeniem, które na długo pozostanie w mojej pamięci. Już od momentu wejścia do środka można było poczuć wyjątkową atmosferę pełną kolorów, dźwięków i energii egzotycznych ptaków. Papugi swobodnie poruszały się po całej przestrzeni, co sprawiało, że kontakt z nimi był bardzo bezpośredni i naturalny.

Jako studentka zwracam uwagę nie tylko na same wrażenia, ale też na aspekt poznawczy takich miejsc. Podczas wizyty miałam okazję dowiedzieć się wielu interesujących rzeczy na temat życia papug np.ich zachowań, sposobu komunikacji oraz potrzeb środowiskowych. Pracownicy papugarni chętnie dzielili się wiedzą, co dodatkowo wzbogaciło całe doświadczenie.

Najbardziej zapadło mi w pamięć spotkanie z papugą o imieniu Coco. Już od pierwszych chwil zwróciłam uwagę na jej przyjazne usposobienie. Ku mojemu zaskoczeniu, Coco okazała mi wyraźną sympatię ponieważ podeszła bardzo blisko,usiadła na ramieniu i delikatnie dotykała mojego policzka swoim dziobem. Było to dla mnie niezwykle poruszające doświadczenie, ponieważ poczułam pewnego rodzaju więź między człowiekiem a zwierzęciem. Ten moment uświadomił mi, jak inteligentne i wrażliwe są papugi oraz jak ważne jest odpowiednie traktowanie zwierząt.

Uważam, że takie miejsca jak papugarnia mają duże znaczenie edukacyjne. Pozwalają nie tylko zobaczyć egzotyczne gatunki z bliska, ale także uczą szacunku do przyrody i odpowiedzialności za inne istoty żywe. Wizyta ta skłoniła mnie do refleksji nad relacją człowieka ze zwierzętami oraz nad tym, jak ważna jest ich ochrona.

Podsumowując, wyjście do papugarni w Olsztynie była dla mnie nie tylko ciekawą formą spędzenia czasu, ale również wartościową lekcją przyrodniczą i emocjonalną. Takie doświadczenia pokazują, że nauka może odbywać się także poza salą wykładową np w codziennym życiu czy podczas rozrywki i być jednocześnie inspirująca oraz angażująca.